Kur’an’da Bilgi Kaynağı Olarak Akıl
Yazan: Emre Dorman
Diğer bir bilgi kaynağı olan akıl insanı diğer canlılardan ayıran en temel özelliklerden olmasının yanında insanın varlıkların hakikatini bilip kavramasına, iyi ile kötüyü, doğru ile yanlışı ayırabilmesine imkân sunan bir bilgi kaynağıdır. Kur’an’da ısrarla birçok ayette fonksiyonel hale getirilmesi istenen melekelerden biri de akıldır. İlmin en önemli sebepleri ve kaynakları olan duyu organları ve akıl beşeri kuvvetler olarak işlev görürler. Her insana farklı farklı da olsa yaratılıştan verilen bir özelliktir. Gerçi bunun aksini savunanlar da vardır. Örneğin, Mu’tezile’ye göre duyular ile akıl farklı farklı değil bütün insanlara eşit olarak verilmiştir. Görülen ve hissedilen şeyler duyu organları vasıtası ile algılanır. Bu algılama sonucunda zihinde oluşan bilgi, aklın desteği ile hedefe ulaşır.
Ancak aklın ulaştığı her bilgi bütün varlık ve olayları kuşatan sınırsız bir bilgi olmadığı gibi insan bünyesinde varolan ve bilginin oluşumuna etki eden kuruntular ve çeşitli arzular nedeniyle yanılabilen de bir bilgidir. Gerçekleri bulmada bağımsız değildir. Allah’ın zatı, sıfatlarının mahiyeti gibi metafizik boyutlu konularda aklın kendi başına bilgi verme imkânı yoktur. Çünkü söz konusu konular hiçbir ölçüye sahip olmayan derinliktedir. Bizim aklımız vasıtası ile kavrayabileceğimiz konular Allah’ın bilmemizi istediği kadar ile sınırlı kalır ve ötesine geçemez. Buna göre Kur’an’ın akıl hakkında verdiği hüküm kısaca şu şekilde ifade edilebilir: ‘Akıl insanlar için bilgi kaynağıdır ancak vahiy çizgisine kadar. Vahiy karşısında aklın görevi onu anlamaktan ibarettir.’
Kelamcıların hemen hepsi, aklın vazgeçilmesi imkânsız bir epistemolojik fonksiyonunun bulunduğunu kabul etmekle beraber, onun bütün varlık ve olayların bilgisini kuşatmadaki gücü konusunda farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Nakli ihmal etmemekle beraber aklı mutlak bir bilgi kaynağı olarak görenler olduğu gibi; aklı, nakli anlamada bir araç, naklin hizmetinde bir idrak vasıtası olarak benimseyenler de olmuştur. Aklın tanımı ve yetkisi konusunda farklı görüşler ileri sürülmekle birlikte, aklın mutlak gerçeği idrak etmesinin mümkün olmadığı hususunda ittifak edilmiştir.
Kelamda asıl önemli olan aklın istidlal ile ulaştığı bilginin geçerliliğidir. Çünkü bedihi bilgiler zaten mevcuttur ve her insan onları istese de istemese de öğrenmektedir. Allah’ın varlığı, sıfatları, peygamberlerin risaleti ve getirdiklerinin doğruluğu hep istidlali bilginin konusudur. Bu yönüyle nazari bilgi kelamda oldukça önemli bir bilgi kaynağıdır.
Modern felsefedeki ‘pozitivist rasyonel aklın’ İslam düşüncesinin kaynağı konumundaki Kur’an’ın öngördüğü ‘akletme’ anlayışı ile örtüşen tarafları oldukça azdır. Modern felsefedeki aklı kesin bir bilgi kaynağı olarak gören rasyonalizm anlayışı bunula yetinmeyerek aklı adeta kutsallaştırır ve aklın üstünde bir başka hakikatin olduğunu kabul etmez. Kur’an’a göre ise akıl ve duyular bizim vahyi anlayabilmemize ve olayları kavrayabilmemize bir vasıta konumundadır. Yani aklın vahyi kavrama noktasında ciddi manada bir fonksiyonu vardır. Yoksa vahyin önüne geçebilecek bir konumda değildir. Yani bu tip bir rasyonalizm anlayışına göre akıl, bilgi edinmede ana kaynakken İslam inancına göre aracı kaynaktır.
Kur’an’dan hareketle aklı şu şekilde tasvir etmek mümkündür:
‘Akıl, duyu organları aracılığı ile kendisine ulaşan bilgileri değerlendirerek hakla batılı birbirinden ayırabilen, her türlü kavramlar ve fikirler arasında mukayeseler yapabilen varlıkları, gaye, imkân ve ihtimal noktasından inceleyip onlar hakkında doğru bilgiler ortaya koyabilen; ancak, bütün varlık ve oluşları kuşatamadığı için sınırlı bilgi verebilen; insan bünyesinde var olan ve bilginin oluşumuna etki eden kuruntular ve çeşitli arzular nedeniyle yanılabilen; bundan dolayı da kendisine ışık tutacak sağlam bir kaynağa muhtaç olan; güzel ile çirkini, faydalı ile zararlıyı bulabilen zihni bir kuvvettir.’
çok güzel bir site sizin sayenizde ödevimi bulabildim teşekkürler
(ALLAH SİZDEN RAZI OLSUN)
Ekim 4th, 2007 | #
çok güzel olmuş ben 13 yaşındayım performans ödevi için buradan kaynaklandım.
Kasım 5th, 2007 | #
cok güzel site olmus teşekkür ederi sizin sayenizde performas ödevimi yaptım allah razı olsun ……….
Kasım 7th, 2007 | #
çok güsel olmuş gerçekten ellerinize sağlık allah razı olsun tşk ederim siteniz saheyinde araştırmamı buldum kuran kursundan istemişlerdi tekrar saolun by
Kasım 8th, 2007 | #
fena olmamış
Kasım 11th, 2007 | #
güzel bir site ödevlerde bana yardım ediyor tsk ederim
Kasım 14th, 2007 | #
çok güzel şeler var bnmde zaten din ödefm fardıı çok tşk ederim(ALLAH RAZI OLSUN] ALLAH SİZİNLE BERABER OLSUNN
Kasım 26th, 2007 | #
Çok qzL şeYLer war TşKrLer ….. emeğe sayqı
Aralık 17th, 2007 | #
Çhoqq tŞk .. Bnde performans öDewi iÇin YaRaRLandım işaLLaH HoCa Beenir..;)
Aralık 23rd, 2007 | #
çok güzel olmuş ödevlerde yardımcı oluooobunu dahada geliştirilebilir
Aralık 25th, 2007 | #
çok teşekkürler din performans ödevimi yaptım okadar aradım ki sonunda buldum yararlı olucak
Ocak 3rd, 2008 | #
çok güzel bi site performans ödevimi yapabildim
Ocak 13th, 2008 | #
çok teşekkür ederim 1 saatten sonra anca bulduk ama olsun oda bir sey nese yine cok teşekkür ederim sayenizde notum iyi olucak allah razı olsun (allah hep sizinle olsun)
Ocak 16th, 2008 | #
Çok teşekkürler… Performans ödevi için biraz faydalandım ve sunuma ekledim
Ocak 18th, 2008 | #
yha gerçekten saolun benim performans ödevime yardımcı oldunuz tşk herkess böle siteler yapsa insanlar içinmde yardımcı olacakk ama başkalarıı kafalarına göre slk gibi siteler kuruyorlarr iştee nese yine tşk ler ….!!!
Şubat 2nd, 2008 | #
SİTENİZİ ÇOK BEYENDİM İNŞALLAH ÖDEVİMDEDE BANA YARDIMCI OLUR HEPİNİZE TEŞEKKÜRLER
Mart 2nd, 2008 | #
çok güzel olmuş çok sağolun
Mart 3rd, 2008 | #
yha allah sizden razı olsun siz olmasınız ödevimi bulamıyrdum
Mart 3rd, 2008 | #
gerçekten sprr olmuss ödevimi bulmama yardımcı oldu hiç bulamıcam sanıodum
Mart 3rd, 2008 | #
çok güzel olmuş işime yaradı çok sağolun ALLAH RAZI OLSUN çok güzel ama biraz kısa
Mart 4th, 2008 | #
chQq tskLeR benımde peRfQRmanS odewıMde choqq yaRdımcı oLdu ın$ bıRde ogRétmen beqenıRR bu sıteyı zoR buLdum ama olsun:)
Mart 4th, 2008 | #
çok teşekkürler sizin sayenizde ödevimi yaptım
Mart 13th, 2008 | #
Çok beğendim çok güzel olmuş.işime çok yaradı.Ben 7. sınıf öğrencisiyim.açıkça tanıtmışsınız teşekkürler.ALLAH RAZI OLSUN.İŞİNİZ RAST GİTSİN İYİŞALLAH!!!
Mart 14th, 2008 | #
BEN 7/E Sınıfına gidiyorum 23 nisan iöo okuyorum ve sizin syenizde ödevimi buldum.allah razı olsun sağ olun!!!
Mart 14th, 2008 | #
BEN 7/E sınıfına gidiyorum çok teşekkür ederim benim de zaten din ödevim vardı ALLAH SİZDEN RAZI OLSUN
Mart 19th, 2008 | #
BEN 7/E SINIFINA GİDİYORUM ZATEN PERFORMANS ÖDEVİM VARDI ÇOK TEŞEKKÜR EDERİM ALLAH RAZI OLSUN SAĞ OLUN!!!
Mart 19th, 2008 | #
ödev için kullandım çok ii oldu beni etkiledi çok güzel
Mart 20th, 2008 | #
allah hepinizin işini hayır etsin allah razı olsun hepinizden çooooooooooook teşekkür ederim
Mart 20th, 2008 | #
vallahi harika din kültrü performans ödevim için arıodum. Çok beendimm ALLAH SİZDEN RAZI OLSUN çoookkk saolunn
Mart 21st, 2008 | #
ben hereke sümer i.ö.o’na 7-a sınıfına
gidiorm din kültürü perfomans ödevim için çoqq lazım oldu güzel bi site basarılarınızn devamını dilerim çoqq teşkürr
Mart 21st, 2008 | #
ben hereke sümer i.ö.o’na 7-a sınıfına gidiyorum din kültürü performans ödevi için arıyodum.vallahi harika.başarılarınızın devamını dilerim allah sizden razı olsun..
Mart 23rd, 2008 | #
cok güzel allah sizden razı olsun performans ödevimi yapıcam işallah öğretmen beğenir
Mart 24th, 2008 | #
ödevimi buldum tşk
Mart 25th, 2008 | #
çok güzel olmuş allah razı olsun fakat ödevimi yapamadım emekleriniz için allah razı olsun
Mart 25th, 2008 | #
ödevime yardımcı olmadı ama çok güzel olmuş herşeye ramen allaah emanet olun kib
Mart 25th, 2008 | #
ALLAH SİZDEN VE BU SİTEYİ BEĞENNENLERDEN ALLAH TEKRAR TEKRAR RAZI OLSUN KENDİNİZE İYİ BAKIN
Mart 25th, 2008 | #
çok saolun ödevimi buldumm..Allah razı olsun..:D;)
Nisan 2nd, 2008 | #
++çok güzel site yapanın iki gozunu öpiyim çift artıaldım:D++
Nisan 4th, 2008 | #
çok güzel ödevime yardımcı oldu hadi allaha emanet olun
Nisan 4th, 2008 | #
sitenizi çok beğendim ödevimin sunumunu yaptığımda öğretmenim benden sitenin adını sordu ve oda girip faydalanacağını söyledi. çok teşekkürler…
Nisan 5th, 2008 | #
Proje ödevime yardımcı oldu. Çok teşekkür ederim
Nisan 7th, 2008 | #
Shüperrrrr oLmuş ALLAH raz1 oLsun
Nisan 30th, 2008 | #
çok güzel olmuş sayenizde performans ödevimi yaptım Allah sizden razı olsun çok saolun
Mayıs 23rd, 2008 | #
çok güzel tam aradığım şey sağolun varolun allah sizden razı olsun
Aralık 28th, 2008 | #
süper olmuş bu yazı sayesinde performans ödevimden 100 aldım süüüüpeeeeer
Aralık 31st, 2008 | #
bencede güzelll performans ödevime yardımcı olduuuuuu
Ocak 5th, 2009 | #
ewet çok güzel işime yaradı desem yalan olur çünkü bilmiyorum hocaya yarın göstyercem ama ben ce çok güzel buna 90 dan aşağı veremez bi de benim yazım güzel yani 100 almam büyük ihtimal herkese slm hepiniiz öptüm byy…..
Ocak 5th, 2009 | #
allah razı olsun sizden allah ne muradınız varsa versin allah tuttuğtnuzu altın etsin
Ocak 11th, 2009 | #
çok güzel olmusss ellerinize sağlıkkk her zammm emeğe saygı duyarımmm I Love You
Şubat 17th, 2009 | #
saollun ödevimi buldum
Şubat 17th, 2009 | #
allah sızden razı olsun sız olmasaydınız odevımı yapamayacaktım
Şubat 23rd, 2009 | #
çok başarılı bir çalışma bu site başarılar
Mart 3rd, 2009 | #
superrrrrrrrrrr odev yaptım
Mart 7th, 2009 | #
Çok teşekkür ederim. Ödevimde çok yardımcı oldunuz
Mart 9th, 2009 | #
ya valla çok teşekkür ederim sizin sayenizde ödevimi bulabildim????
Mart 10th, 2009 | #
hocaların verdiği ödevi sizin siteniz tarafından buldum çok teşekkür ederim ellerinize kollarınıza sağlık????
Mart 10th, 2009 | #
ya allah sizden razı olsun sayenizde ödevimi bulabildim arkadaşlar ödevlerini bulamamışlar ama sizin sitenizde herşey yazıyor???
Mart 10th, 2009 | #
teşekkür ederim.Sayenizde ödevimi yaptım.ALLAH RAZI OLSUN
Mart 13th, 2009 | #
çoooooooooq tşkkr ederim sayenizde 100 aldım bu performans ödevinde inş herkesinde işine yaramıştır devamını dileriz elinize saqlık
Mart 17th, 2009 | #
SİTENİZİ ÇOK BEĞENDİM
Mart 17th, 2009 | #
performans ödevleri için bire bir
Mart 18th, 2009 | #
çok güzel bir site.çok beğendim.
Mart 22nd, 2009 | #
Çok teşekkür ederim Allah.gen.tr sitesi ekibine. Sizin sayenizde performans devimi yapabiildim Allah razı olsun hepinize kolay gelsin…
Mart 23rd, 2009 | #
grçkktenn gsll olmuss ödevimm içinn aradığımıı buldumm çkk tekkurlerr =))
Mart 24th, 2009 | #
saolun çok güzel tşk ederm
Mart 30th, 2009 | #
çoktesekkür ederim sizin sayenizde prformansımı yaptım
Nisan 8th, 2009 | #
Süper olmus yapımda emeqi gecenlerin ellerinden öper başarılarının devamını dilerim
Nisan 14th, 2009 | #
çok saolun çok teşşekkürler 1 numara olmuş yanlız arkadaşlar ALLAH yazarken “A” büyük olursa ii olur sonuçta yaratann ismini yazıyoruz…:)
Nisan 20th, 2009 | #
cok teşekürederim siteniz cok güzel
Nisan 21st, 2009 | #
çk tşkr edrm ellrnze sğlk prfrmns ödvmi yptım inşallah 100 alırımmmmmmmm:)
Nisan 26th, 2009 | #
GÜZL OLMŞ TŞKKR ÖDEVMD YRDMCI OLDU
Nisan 27th, 2009 | #
Çok teşk. PerformanS Ödevimİ SiziN SayenizedE YAptM..
Nisan 29th, 2009 | #
mükemmel bir site herkes burdan yararlanmalı
Nisan 29th, 2009 | #
SaoL Un yAw SAYeNİzDE PErformans Yaptim 100 ALdiM SağOlUN
Nisan 29th, 2009 | #
tesekkur ederim sizizn sayenizdev din performans ödevini yaptım
Mayıs 7th, 2009 | #
ÇOK TEŞEKKÜR EDERİM ARADIM ARADIM
EN
SONUNDA SİZİN SİTENİZDE BULDUM BULAMASAYDIM PERFORMANSIM DANA GÖZÜ OLCAKTI
AMA SİZ SAOLUN
İNŞALLAH İYİ NOT ALIRIM
Aralık 22nd, 2009 | #
COK SÜPER
Aralık 22nd, 2009 | #
teşekkürederim sizin sayenizde çok önemli bi ödewimi yaptım we insana gerçekten akıl werecek şeyler yazıyodu bu siteden aradığpım için çok memnunum
Aralık 30th, 2009 | #
çok güzel süper performans ödevimi burdan yaptım.
Şubat 13th, 2010 | #
allah sizden razı olsun sayenizde ödevimi buldum.inşallah beğenir tşk bb
kendinize iyi bakın
Şubat 24th, 2010 | #
çok güzel bir site bu site sayesinde din. perfornans ödewini yaptım çokk tşklr.
Mart 6th, 2010 | #
çok teşekürler din ödevmi buradan buldum allah razı olsun bb
Mart 9th, 2010 | #
çooooooooooookkkkkkkkkkkkkk sewdim ben bU SİYEYİ SAĞOLUN WAROLUN THANK YOU ÇÜNKÜ BU SİTE SAYESİNDE DİN PERFORMANSI YAPTIM:):)
Mart 29th, 2010 | #
çok tşkkürler çok güzel bir site bu site kesin bir ödül almalı
Nisan 4th, 2010 | #
Teşkkrr eDeRmm…. CAnLarıMMm…. ÖdewDee YrDımCı oLduNuZz…….AllahhRzıı oLsNnn SzDenNn……(L)
Nisan 13th, 2010 | #